BREAKING NEWS

Explosive with explosion in a hotel in Saranda, the first information is revealed

Explosive with explosion in a hotel in Saranda, the first information is
x
BREAKING NEWS

"It is a horror, only villas and palaces are built here", Brace bites Rama again for the cows

"It is a horror, only villas and palaces are built here", Brace bites
x
BREAKING NEWS

They manipulated the result of the April 25 elections in Elbasan, who are the CEAZ members who ended up in police custody

They manipulated the result of the April 25 elections in Elbasan, who are the
x
BREAKING NEWS

"The most horrific murder that could exist", the lawyer reveals new details from the barbaric execution of the 18-year-old by his partner and friend: I was horrified when I saw the autopsy report, Marigona was forced to use…

"The most horrific murder that could exist", the lawyer reveals new
x
BREAKING NEWS

8 people are arrested in Elbasan, falsified the results in the April 25 elections

8 people are arrested in Elbasan, falsified the results in the April 25
x
BREAKING NEWS

Serious accident in Pogradec, police hit 13-year-old and fled the scene, first details

Serious accident in Pogradec, police hit 13-year-old and fled the scene, first
x
BREAKING NEWS

Fieri shakes / A man is found without signs of life by the river

Fieri shakes / A man is found without signs of life by the river
x
BREAKING NEWS

Over 500 infected and one loss of life, the Ministry of Health shows how the situation with COVID is in Albania

Over 500 infected and one loss of life, the Ministry of Health shows how the
x

Opinion / Editorial

A valuable work in the service of the history of the Albanian Armed Forces

A valuable work in the service of the history of the Albanian Armed Forces

A work experience that was silenced by reform in the military

The publication of the Dictionary of the Albanian Military Encyclopedia (FEUSH) is the first and largest comprehensive effort to gather and systematize knowledge in the military field and to present them in a concise form. This work is an informative scientific publication on the problems of history and military theory, technique and armament, military geography and biography of prominent fighters of the Albanian people in the military field and its struggles for freedom, independence and democracy. The dictionary includes items on theoretical-military topics, on the state of Albanian military doctrine and science, on problems of construction and organization of the Armed Forces in different historical stages, etc.

The dictionary started working in 1985 by an order of the Minister of Defense and was worked until 1992 with about 450 authors and co-authors, where there were 17 field editorial offices with 3-6 members each, the operational editorial office with 20 members and the general editorial office with 12 members. The scientific direction and treatment of the work of this large group of authors and editors was carried out by the Department of Military Terminology and Encyclopedia (TEU) at the Military Academy, which after 1992 due to military reform, the TEU branch was dissolved without completed the dictionary and, together with it, silenced all the editorial offices set up together with the authors and co-authors, who left and severed all official and financial relations. There was only one researcher left to perform the work of scientific secretary at the Albanian Encyclopedia Center at the Academy of Sciences for the Field of Defense, Order and Military History of the "Albanian Encyclopedic Dictionary". In January 2007, this researcher also retired and the organic function of the TEU Branch was finally dissolved. The assessment made by the NATO Military Terminology Agency in 2000, on the experience of which military terminology centers were established in all partner countries, was not taken into account.

After 35 years the military vocabulary came to light

The dictionary in the historiography of the Albanian Army is the fruit of the scientific thought of a large group of authors and co-authors from all fields and military specialties. This work with a volume of about 5200 encyclopedic items, among which over 1000 biographical items, together with 250 relevant illustrations, is based on scientific methodological principles. For the drafting of voices by the authors and for the discussion of materials in the working groups and in the field editorial offices, the staff in charge of these tasks, before 1992, were dismissed from work two months a year. For the pedagogues of the Military Academy and other military schools this task was calculated in the workload of teaching and scientific work. Assistant editorial staff, qualified reservists and qualified pensioners were appointed to assist the newsrooms, which were treated financially according to the decisions of the Council of Ministers.

Prof. Hasan Çipuri me materialet e lëna në mes, së bashku me kolegun dr. shk. Kudret Mita, vijuan punën për rishikimin e ripunimin e zërave të planifikuar dhe për përfundimin e fjalorit. Me vetëdijen e plotë për vështirësitë e pareshtura me të cilat u ndeshën, punuan në rrugën e stërmundimshme të hartimin e fjalorit. Shtysën kryesore për të vijuar përgatitjen dhe botimin e fjalorit e kishin një detyrim moral ndaj grupit të madh të kolegëve dhe bashkëpunëtorëve, por dhe të përpjekjeve nismëtare për paraqitjen përgjithësuese të mendimit teoriko-ushtarak shqiptar. Përmbushja e këtij detyrimi parakuptonte një përkushtim ndaj punës disavjeçare për rishikimin, ripunimin, përditësimin, saktësimin, redaktimin dhe harmonizimin e pjesëve përbërëse të zërave në përshtatje me kërkesat thelbësore të paraqitjes enciklopedike.

Autorët prof. Hasan Çipuri (kolonel në pension) në vitin 2017 ndërron jetë dhe puna ngeli në dorën e vetme të dr. shk. Kudret Mita (kolonel në pension). Vepra për recezentë pati prof. Kostaq Karoli (gjeneralmajor në pension) dhe Xhemil Çelaj (kolonel në pension), i cili ndërroi jetë në vitin 2021. Libri u fut për shtyp në Prishtinë në vitin 2020 dhe doli nga shtypi në vitin 2022 të botuar nga Shtëpia Botuese “IËA BOGDANI”.

Tematika e fjalorit është historia ushtarake shqiptare

Në fjalor një vend të dukshëm zë tematika historiko-ushtarake, e cila trajton historinë e luftërave dhe të artit ushtarak shqiptar, të filluar nga lashtësia e deri në vitin 2010. Një rëndësi të veçantë ju është kushtuar luftimeve e kryengritjeve ilire kundër romakëve e maqedonasve, betejave historike të popullit shqiptar kundër Perandorisë Osmane nën udhëheqjen e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut, veprimtarisë ushtarake të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit dhe figurave kryesore historike, kryengritjeve të mëdha kundërosmane të viteve 1909-1912, ndërtimit të FA pas Shpalljes së Pavarësise, të Luftës së Vlorës të vitit 1920, të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare dhe pas Luftës së Dytë Botërore etj. Ajo që e dallon FEUSH-i është se përshkohet nga karakteri kombëtar shqiptar me shtrirje në të gjitha trojet shqiptare në Kosovë, në Mal të Zi, në Maqedoninë e Veriut, në Greqi dhe në diasporë.

Trajtohet për herë të parë dhe gjerësisht tematika e gjeografisë ushtarake, vendet e dëgjuara në veprimet luftarake, për vendbanime të njohura të lidhura me ngjarje ushtarake të rëndësishme, për ndikimin e faktorëve gjeografike dhe të dukurive atmosferike në veprimet ushtarake etj. Në fjalor gjenden dhe të dhëna tekniko-shkencorë për sistemet e armatimit e të teknikës, të llojet të armëve, të modelet dhe të klasifikimet e tyre, përfshirë dhe modele të armëve të prodhuara në vendin tonë dhe të përdorura në luftërat e pandërprera për liri e pavarësi. Vend të veçantë zënë dhe zëra të fushës teknike, si aparate, aparatura, pajisje etj., duke dhënë një pamje të plotë të gjendjes së inventarit të teknikës që ka qenë në përdorim, por dhe çështje nga fusha e elektronikës dhe informatikës.

Vend të rëndësishëm zënë dhe personalitetet ushtarake shqiptare

Fjalori përmban mbi 1000 zërat jetëshkrimorë të personalitete ushtarake, si mbretër e princër të trevave iliro-shqiptare me veprimtari të theksuar në fushën ushtarake, prijës e udhëheqës të njohur popullorë, komandantë të çetave atdhetare e luftëtarë të shquar në lëvizjet, kryengritjet dhe luftërat e popullit tonë për çlirim e bashkim kombëtar gjatë gjithë historisë. Është mbajtur parasysh që të përfshihen në radhë të parë oficerë madhorë të ushtrisë shqiptare ose me prejardhje shqiptare brenda ose jashtë kufijve shtetërorë të Shqipërisë, të cilët janë vlerësuar për ndihmesat ushtarake ku kanë shërbyer, si dhe pjesëmarrës të dalluar në luftërat për liri të popujve të tjerë. Në vëmendje kanë qenë dhe drejtues të shquar të lidhjeve, besëlidhjeve, kuvendeve, shoqërive politike e shoqërore, veprimtarë të dalluar të lëvizjes kombëtare e demokratike, atdhetarë të paepur për mbrojtjen e çështjes kombëtare, dëshmorë dhe heronj të popullit. Në fjalor pasqyrohen dhe figura që krijuan e udhëhoqën formacionet ushtarake në LANÇ, anëtarë të Shtabit të Përgjithshëm të UNÇSH, drejtues të njësive partizane në shkallë brigade e lart, anëtarë të shtabeve të Ballit Kombëtar, të Legalitetit dhe komandantë të forcave ushtarake nacionaliste.

Në fjalor përfshihet periudha e Luftës së Ftohtë me shefat e zëvendësshefa të Shtabit të përgjithshëm të Ushtrisë, komandant të llojeve të forcave, të korpuseve e divizioneve, drejtorë të Drejtorisë Operative dhe të Zbulimit të MM, komandantë të shkollave të larta ushtarake, shefa të katedrave mësimore e të degëve shkencore në Akademinë e Mbrojtjes dhe në Shkollën e Lartë të Bashkuar të Oficerëve, etj. Vend përfaqësimi kanë dhe nismëtarë e krijimit dhe drejtuesve kohëgjatë të llojeve të armëve e shërbimeve, të njësive dhe institucioneve mësimore. Vend zënë dhe kuadro ushtarake të nivelit nënkolonel e lart me grada e tituj shkencorë, që me punimet e tyre kanë dhënë ndihmesë të shënuar në sferën e veprimtarisë kërkimore-shkencore e të hulumtimit të mendimit ushtarak shqiptar.

Në fjalor kanë gjetur pasqyrim dhe ushtarakë me vlera të spikatura në sferën e veprimtarisë krijuese letrare, si dhe të vlerësuar me tituj nderi në fushën e arteve dhe të sporteve. Për kuadrot me kohë shërbimi në FA gjatë periudhës së heqjes së gradave në vitet 1966-1991 nuk janë pasqyruar gradat ushtarake, në ushtrimin e detyrave si oficerë madhorë në funksionet e larta ushtarake. Gjenden në fjalor dhe personalitete ushtarake e civile të huaja që me veprimtarinë e tyre kanë ndikuar në dobi apo në dëm të çështjes shqiptare, si dhe veprimtarë ushtarakë shqiptare që kanë punuar kundër interesave kombëtare. Në fjalor nuk janë përfshirë figura politike të qeverisë shqiptare, që nuk ka lënë gjurmë në fushën ushtarake. Për hartimin e të gjtihë zërave është bërë konsultimi dhe me “Fjalorin Enciklopedik Shqiptar” të viteve 1985 dhe 2008, si dhe të “Fjalorit Biografik Ushtarak” vitit 2006 me autor Kujtim Halili.

Vlerat shkencore të fjalorit

Fjalori ka një stil të veçantë në dhënien e informacionit të përpiktë dhe të kuptueshëm. Aty gjenden përcaktime dhe vlerësime përgjithësuese, ilustrime të zgjedhura kryesisht për armët. Ky fjalor pasqyron përgjithësisht mendimin teoriko-ushtarak dhe FA të Shqipërisë deri në vitin 2010. Shumë zëra, si emërtime organizatash e institucionesh, dukuri të koncepteve e të doktrinës ushtarake, veçori të armëve, të pajisjeve, të prodhimit të tyre, struktura e komandimit, etj., janë në përshtatje me këndvështrimin e periudhës kohore përkatëse.

The dictionary includes items on developments in the military after the end of the Cold War, contemporary military theoretical thinking, development of military thinking skills, international, regional and national security issues, military problems of international laws and conventions, peacekeeping operations etc. Voices from the field of NATO doctrine and terminology have a special place.

The publication of the military encyclopedic dictionary is a great achievement for the main phenomena and issues in the military field. The dictionary is not exhaustive, it must be enriched every day with new findings to be more complete in the next edition. Thanks to all the contributors, authors and editors. Let someone come out and do their best ...