BREAKING NEWS

Dumani lists the officials who have been investigated by SPAK, from the former prime minister, ministers, deputies and mayors and reveals the investigation of the Albanian entrepreneur who tried to create access to the international mafia in our countr...

Dumani lists the officials who have been investigated by SPAK, from the former
x
BREAKING NEWS

Here's what's happening with the investigations of the "heavyweights" of politics, Altin Dumani gives the details about Berisha, Rama and Veliaj, talks about police officers in the service of crime and threats to special prosecutors, with the help of S...

Here's what's happening with the investigations of the
x
BREAKING NEWS

Myslim Murrizi is shocked, ministers and socialist MPs have been caught in the interceptions of "EncroChat" and "Sky", Edi Rama is ready to throw them in the "mouth" of SPAK to avoid being overthrown from power, here is the former head of SHISH Visho A...

Myslim Murrizi is shocked, ministers and socialist MPs have been caught in the
x
BREAKING NEWS

KLP, who will replace Alfred Balla after the KPA "bomb", here is the name of the contender who has the majority of votes in the Council

KLP, who will replace Alfred Balla after the KPA "bomb", here is the
x
BREAKING NEWS

A fight breaks out in the "Foltores" faction, Argita Malltez's ambition to be catapulted to the head of the party puts "fire" inside Ritzemelimi, the right wing of Sali Berisha comes out against the daughter of the former prime minister

A fight breaks out in the "Foltores" faction, Argita Malltez's
x
BREAKING NEWS

Saliu's loyalist in danger, SPAK officially launches a property investigation for Flamur Noka, the file is revealed, here are the assets with staggering values ??which he cannot justify with his income

Saliu's loyalist in danger, SPAK officially launches a property
x
BREAKING NEWS

Here is the "hurricane" of Great Britain for Albanian politics, in the "black list" together with Berisha, "non-women" and other politicians on the left and right, London warns of a bitter end for DP with Saliu at the head in the 2025 elections

Here is the "hurricane" of Great Britain for Albanian politics, in the
x
BREAKING NEWS

The Americans eliminate from circulation the man who voted in the KLP against Altin Duman as head of SPAK, Alfred Balla is excluded from the system for 15 years, here are the behind the scenes

The Americans eliminate from circulation the man who voted in the KLP against
x

Kultura

Emin Riza: Specialists should always monitor the state of cultural monuments, maintenance interventions are the essence of preserving values

Emin Riza: Specialists should always monitor the state of cultural monuments,

Cultural monuments must always be monitored for their condition. For academician Emin Riza, maintenance interventions are the essence of preserving values ??in cultural monuments. April 18 has been declared the International Day of Monuments and Archaeological Sites, where the day before academician Emin Riza said that specialists should always keep an eye on the condition of cultural monuments. In the interview for "SOT" newspaper, academician Emin Riza talks about the work done in the past with the restorations and the Institute of Cultural Monuments, the responsibility that the institutions have today and the formation of specialists in the field of restoration. According to Academician Riza, the preparation of the new generation of restaurateurs is very important, but according to him, unfortunately, it is on the way to decline. Academician Emin Riza says that you don't have to leave cultural monuments close to destruction to intervene, but you have to intervene at the first appearance of minor damage, as this blocks further degradation. Academician Emin Riza, who prepared the files for Gjirokastra and Berat in UNESCO, also talks about the importance of these two historical centers in cultural heritage, where according to him they are of special importance. The International Day of Cultural Monuments and Sites has been marked since 1982, when the General Conference of UNESCO recommended to member states to consider the possibility of declaring April 18 of each year as the "International Day of Historical Monuments and Sites".  

-The International Day of Cultural Monuments and Sites has been marked since 1983 on April 18. How important is this day for cultural heritage?

On the International Day of Cultural Monuments and Sites, the achievements from the previous year should be looked at in general and what needs to be done to further improve the technical care for the cultural monuments in our country.

- You are a researcher of folk architecture, engineer and restorer and former head of the Institute of Cultural Monuments. But in the face of problems with cultural heritage, you have occasionally spoken out about the work of leaders in institutions. What should be in attention?

The leader has his importance in an institution. But in the first place, the leaders of the relevant sectors in the institutions of the institute itself, which deals with cultural monuments, are the main ones. It is known that the work for the restoration, for the maintenance of cultural monuments is extremely important. We are making a comparison with human life. Just as you must constantly take care of human life, you must also constantly take care of the technical-static stability of monumental values, which are generally construction values ??and artistic works.

- Instituti i Monumenteve të Kulturës është themeluar në vitin 1965  mbi bazën e sektorit të Restaurimit të Grupit të Kulturës Materiale pranë Universitetit të Tiranës, i cili përkujdesej për mirëmbajtjen e monumenteve të kulturës para krijimit të IMK-së. Çfarë kujtoni nga ajo kohë në fillimet e tij, ku dhe ju ishit pjesë?

Kryesuesi themelor për krijimin e Institutit të Monumenteve të Kulturës për mbrojtjen e monumenteve në vendin tonë është Gani Strazimiri, sepse ai e kuptonte në mënyrë shumë njerëzore dhe kulturore rolin e profesionistëve të mbrojtjes së monumenteve, të cilët në radhë të parë duhet të ishin të përgatitur profesionalisht dhe të përkushtuar për profesionin e tyre. Kështu që Gani Strazimiri, duke vepruar si një përkushtues ndaj mbrojtjes së monumenteve e ka vënë në veprim këtë detyrë dhe në radhë të parë edhe në kriteret për përzgjedhjen profesionale të punonjësve që punonin në Institutin e Monumenteve të Kulturës.

-Ju theksoni kriteret profesionale në përzgjedhjen e punonjësve në IMK, që sot është Instituti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore, i cili u formua nga bashkimi i dy institucioneve të mëparshme në varësi të Ministrisë së Kulturës përkatësisht nga Instituti Monumenteve të Kulturës “Gani Strazimiri” dhe Agjencia e Shërbimit Arkeologjik. Por gjatë viteve të fundit ju jeni shprehur herë pas here dhe me vërejtje për këtë institut?

 Vërejtje për përmirësime ka shumë nevojë, por deri tani ruhen traditat në Institutin e Monumenteve të Kulturës.

 -Në reagimet tuaja ju jeni shprehur jo vetëm për punën që është bërë, por dhe problemet në trashëgiminë kulturore. Për ju shumë rëndësi ka dhe përgatitja specialistëve. Çfarë ka ndodhur?

 Në radhë të parë tek ne tani është problemi me kuadrot. Brezi jonë jemi në moshë dhe jemi larguar nga IMK. Grupi i parë në Institutin e Monumenteve të Kulturës (IMK) ishte i një rëndësie europiane. Këto nuk janë fjalë që i them unë, por i kanë thënë dhe shumë specialistë të huaj nga institucionet europiane. Njëri prej tyre Xhevat Erder ka qenë drejtor i Qendrës Ndërkombëtare për Restaurimin e Monumenteve me qendër në Romë. Në vitin 1980 ai erdhi për të vizituar monumentet e kulturës në vendin tonë dhe për të parë gjendjen e tyre. Mua më caktuan për ta shoqëruar. E shoqërova në Tiranë, shkuam më pas dhe në Berat, dhe ditën e tretë e shoqërova për të ngrënë drekën. Por duke ecur ai ndaloi dhe më tha: Emin Qendrën Ndërkombëtare të Restaurimit të Monumenteve nuk duhet ta lemë në Romë, por duhet ta biem në Tiranë. Por dhe shumë të tjerë e kanë vlerësuar, sepse ashtu ishte realisht. Por kjo është merita e Gani Strazimirit. Përgatitja e brezit të ri të restauratorëve ka jashtëzakonisht shumë rëndësi, por fatkeqësisht po vjen drejt rënies. Përzgjedhja e të rinjve për t’u përfshirë si punonjës i IMK po vjen drejt rënies.

-Ndër vite specialistë të ndryshëm janë shprehur për më shumë vëmendje në monumentet e kulturës. Pse për ju ka shumë rëndësi mirëmbajtja, si ndikon kjo?

Restaurim do të thotë ta ruajmë gjendjen ekzistuese të monumentit në momentin që është shpall monument kulture. Thelbi i restaurimit është mirëmbajtja e vazhdueshme e monumenteve të kulturës. Nuk duhet që t’i lësh monumentet e kulturës afër shkatërrimit që të ndërhysh, por që në shfaqjen e parë të dëmtimeve të vogla dhe ndryshimeve të vogla duhet menjëherë për të ndërhyrë, për ti rikthyer në gjendjen origjinale. Nëse nuk ndërhyhet sapo është dëmtimi i vogël atëherë ka shumë rreziqe që ai të zhvillohet shpejt në kohë. Pas viteve ’90 ne kemi pasur në vend dëmtime dhe shkatërrime të monumenteve të kulturës. Por dëmtimet kanë ndodhur më shumë në monumentet që shfrytëzohen, që janë ndërtimet e kultit dhe në ndërtimet e banimit.

-Profesor ju jeni autor i shumë projekteve dhe drejtues i punimeve të restaurimit në vendin tonë, si dhe keni përgatitur dosjet për cilësimin e Gjirokastrës e të Beratit “Pasuri Botërore” prej UNESCO-s. Si i keni parë institucionet për këto dy qendra historike në vendin tonë?

Deri tani në përgjithësi nuk mund të them që është i përkryer kujdesi tekniko-profesional për këto vlera, por në përgjithësi gjendja është e mirë mund të themi. Por duhet që të shtohet kujdesi, ku që në deformimet e vogla menjëherë të ndërhyhet, sepse po ndërhyre në fillim e ndërpret procesin e shkatërrimit dhe e bllokon. Por problemi që kemi tani është te krijimi i brezit tjetër, brezit të specialistëve. Restauratorët formohen në punë dhe nëpërmjet punës, nëpër IMK dhe degëve të tij. Qendrat historike të Gjirokastrës dhe Beratit janë të një rëndësie shumë të madhe edhe për kulturën Europiane, por veçanërisht dhe për kulturën shqiptare, ku Gjirokastra ka të theksuar tipare vendore. Pra tipare shqiptare në kompozimin e banesave dhe në trajtimin tekniko- arkitekturor të gjithë elementëve përbërës të tyre. Berati ka një zhvillim që ndikohet shumë mbi pozicionin në të cilën ngrihet qyteti. Ngrihet në lagjen Kala, Mangalem, Goricë që janë lagje me një pjerrësi të theksuar dhe jo të barabartë me njëra- tjetrën dhe detyrojnë dhe mundësinë e krijimit të varieteteve të ndryshme të tipologjisë, që janë bërë e tashmë janë cilësuar monumente.

-Tashmë po vijojnë politikat e reja në drejtim të ministrisë së Kulturës me ministër tjetër. Për ju çfarë duhet pasur parasysh për trashëgiminë kulturore?

First of all, the IMK itself must have high levels of professionalism and continuously supervise the state of cultural monuments. Institutions have responsibility when violations are committed, but they need to be very careful. The duty of the institutions is to take care of the monuments. A person who is not a specialist cannot give due importance to irregular interventions that harm the original values ??of the monument. It is necessary for the specialist to always have it under observation and continuously during the year to look at the condition of the cultural monuments. Therefore, it is important to constantly know the state of cultural monuments, to supervise and to intervene immediately, even if it is small. There has been damage to cultural monuments after the 90s and the institutions have responsibility, but so does IMK itself, that we, the first generation, are not more skilled, but time has made us, work has taught us. We were closely associated with that profession.

Interviewed by: Julia Vrapi

The scholar of vernacular architecture

Emin Riza was born in 1937. He is a researcher of popular architecture, engineer and restorer. Professor Emin Riza holds the titles and scientific degrees of Candidate of Science, Senior Scientific Associate, Doctor of Science and Professor. In 1962, he graduated as a civil engineer. In the years 1962 to 1965, he was a scientific worker in the Material Culture Group of the Institute of History and Linguistics, then from 1965 to 1993 and 1997, and then a scientific worker and restoration specialist at the Institute of Cultural Monuments, where he performed and management duties, as sector manager, deputy director (from 1985 to 1988) and director (from 1988 to 1993), editor-in-chief of the Monuments magazine. In the years 1993 to 1997, he was simultaneously the scientific secretary of the Academy of Sciences of Albania and the editor-in-chief of the magazine "Studia Albanica". He has published a series of monographs and articles on the popular architecture of Albania and Kosovo, as well as restoration. He has participated in many national and international conferences and symposia. He is the author of many projects and the leader of restoration works. He prepared the files for the designation of Gjirokastra and Berat as "World Heritage" by UNESCO, and he was also a member of the National Restoration Council. Emin Riza has written 22 books and about 80 articles in scientific journals.