BREAKING NEWS

The well-known journalist is contacted LIVE on the show by Florenc Çapja, here is what he says about Nuredin Dumanin

The well-known journalist is contacted LIVE on the show by Florenc Çapja,
x
BREAKING NEWS

"Those who have not been caught are the most syndicated names", Artan Hoxha reveals details from the SPAK operation: Crime bosses with a large budget, have informants within the system in the police and ...

"Those who have not been caught are the most syndicated names", Artan
x
BREAKING NEWS

They killed him ?! Artan Hoxha detonates "BOMB": Talo Çela may not be seen again after Duman's arrest

They killed him ?! Artan Hoxha detonates "BOMB": Talo Çela may
x
BREAKING NEWS

Artan Hoxha reveals the name of the person who would be executed by Nuredin Dumani the day he was injured: We do not have to keep it a secret

Artan Hoxha reveals the name of the person who would be executed by Nuredin
x
BREAKING NEWS

"There was a woman and two small children in the room", Dumani confesses the failed robbery in Talo Çela's house: We went for 500 thousand euros but we only got ...

"There was a woman and two small children in the room", Dumani
x
BREAKING NEWS

Klodiana Lala reveals what Nuredin Dumani benefits from the evidence that shook the criminal world: This is just a starting point

Klodiana Lala reveals what Nuredin Dumani benefits from the evidence that shook
x
BREAKING NEWS

SPAK reveals Nuredin Duman's right arm, committed crimes together (Name)

SPAK reveals Nuredin Duman's right arm, committed crimes together (Name)
x
BREAKING NEWS

What does the 'Golden Bullet' mean? Artan Hoxha deciphers the code name of the operation that destroyed eight criminal groups

What does the 'Golden Bullet' mean? Artan Hoxha deciphers the code
x

Kultura

Ardian Isufi: Skënderbeu- the artistic template of Albanian monuments!

Ardian Isufi: Skënderbeu- the artistic template of Albanian monuments!

No monument or sculpture describes the brightest figure of the Albanian nation Skanderbeg as a prominent diplomat and political strategist of his time, referring to world documents and archives, says prof. asc. dr. Ardian Isufi from the University of Arts. Artistic mediocrity or ambiguity of history made by us Albanians, continues prof. acs. dr. Ardian Isufi. In the interview for the newspaper "SOT" prof. acs. dr Ardian Isufi says it is important, that we should look at this figure of history with a different approach already. According to him, it is important that the figure of Skanderbeg is viewed by our scholars and historians from a diplomatic and political approach. For prof. asc. dr. Ardian Isufin, these two parts are very missing in Albanian historiography, where the central part is that of a war strategist. Gjergj Kastrioti-Skënderbeu (1405-17 January 1468) personifies an entire era of Albanian national history, which took its name: their more than a century-long struggle against the Ottoman flood (late 14th - early 16th century) for the protection of land, property and liberty. Skanderbeg's abilities as a statesman also stood out in relations with other countries.

-A few days ago was the 554th anniversary of the death of national hero Gjergj Kastrioti- Skanderbeg. Why did you react, saying that no monument or sculpture describes the brightest figure of the Albanian nation as a prominent diplomat and political strategist of his time?

Skanderbeg is undoubtedly one of the most important figures in the history of Albania and the Albanian nation. That day in a kind of analysis initially personal and then wanting to make it public from social networks, I thought to look and dig a little over his artistic image. It is very important in my opinion, that we should look at this figure of history with a different approach already.

-When you say it should be seen with a different approach, what do you think?

Kjo ka lidhje jo me atë lloj kornize artistike të monumenteve, që u krijuan sidomos në kohën e realizmit socialist. Ajo politikë dhe diktatura  e kohës pati një lloj kornizimi të Skënderbeut si hero, si një luftëtar i suksesshëm jo vetëm i betejave historike që kanë ngjarë në atë periudhë, por dhe si një luftëtar, i cili si një strateg diti të udhëheqë shqiptarët përballë pushtimit osman. Por për mendim tim është e pamjaftueshme për të kuptuar figurën e Skënderbeut, sepse pas kornizimit estetik që i është bërë nëpërmjet asaj pjese të armaturës apo të një portreti, i cili ka gjithmonë disa qasje heroike në kuptimin estetik të fjalës, mendoj që duke pasur parasysh arkivin sidomos atë të Vatikanit apo arkiva të tjerë në botë e kanë shfaqur shpeshherë Skënderbeun edhe si një diplomat apo dhe si politikan të suksesshëm, i cili e njihte shumë mirë artin e negocimit në diplomaci dhe në politikë.  Në këtë sens jo vetëm që është nga figurat qëndrore, që ka një pasuri arkivore të jashtëzakonshme dokumentesh që lidhen jo vetëm me aspektin e luftës, por dhe me marrëdhëniet diplomatike, marrëdhëniet ekonomike që kishin principatat në atë kohë gjithmonë ndërmjet tyre dhe ndërkombëtarisht, por suksesi i tij më i madh është negocimi që ai ka pasur gjithmonë me Vatikanin dhe si përfaqësues i perëndimit në atë kohë përballë pushtimit otoman. Referuar dhe shumë imazheve të tij artistike sidomos pjesë të incizimeve, që unë i kam parë në muzetë e Vatikanit apo dhe në shumë vende të tjera, shohim që ai ka një pamje ku i afrohet më shumë pamjes së një diplomati apo pamjes së një personazhi, i cili është në një farë mënyre simbol i negocimit. Kështu që shpeshherë e shohim jo me atë përkrenaren në kokë, por përkrenaren shpesh e mban në dorë si një formë rituale të nderimit që ai i bën procesit të luftës, por të nderimit që i bën edhe kombit tonë. Dhe në shumë e shumë gravura të kohës ne e shohim me një simbol që lidhet me simbolin e degëve të ullirit, që padyshim të fut në një proces meditimi, që ai ishte një njeri i paqes pavarësisht që koha kërkonte që të përballej në kuptimin luftarak, në kuptimin e mbrojtjes me hordhitë osmane.

-Sa ka munguar kjo që ju pohoni se duhet për heroin tonë kombëtar?

Ka disa kontribute të rëndësishme nga historianët, që kanë tentuar ta shohin në një qasje të re figurën e Skënderbeut. Një nga këto kontribute është revista “Përpjekja”e Fatos Lubonjës, që ka mbledhur historianët shqiptarë dhe të huaj për ta parë me një dritëhije të re historinë e Skënderbeut dhe figurën e tij. Një punë me shumë interes ka bërë dhe studiuesi Ardian Klosi, që ka një kontribut të rëndësishëm në një qëmtim të ri të figurës së Skënderbeut. Padyshim që për mua është shumë e rëndësishme, që figura e Skënderbeut nga studiues dhe historianët tanë të shikohet nga qasja diplomatike dhe si politikan. Këto dy pjesë janë shumë të munguara në historiografinë shqiptare, ku padyshim pjesa qëndrore është ajo e një strategu të luftës dhe të një gjenerali luftarak, që ka udhëhequr kombin tonë në një periudhë të caktuar. Kjo është shumë e domosdoshme për të kuptuar madhështinë e kësaj figure, sidomos në aspekte të tjera. Aty ky normalisht shpeshherë stacionohen studiues të huaj për të kuptuar më mirë histori të caktuara. Së dyti, element që unë mendoj që duhet të eci në mënyrë paralele në këtë lloj studimi duhet të jetë dhe pikëpamja estetike e figurës së Skënderbeut.

-Ka pasur raste kur ju apo dhe artistë të tjerë keni shprehur kritika për disa vepra, që janë realizuar për Skënderbeun...

Ne kemi kontestuar monumentet e dobëta, që janë bërë për Skënderbeun. Parë nga ana antropologjike e figurës së tij kemi pasur një kontestim shumë të fortë për sa i përket monumentit të Skënderbeut në Hungari, po ashtu dhe atij në Prizren, Kosovë. Këto lloj indiciesh na japin qartazi që ka një mediokritet artistik të studimit antropologjike të figurës së tij, pra nëpërmjet arkivave, dorëshkrimeve, nëpërmjet dokumenteve pamore që ka për të dhe mbi të gjitha të një qasje gati shabllon që sot po bëhet, të atij Skënderbeut si një luftëtar i madhërishëm dhe vetëm aq. Unë nuk jam kundër kësaj qasje estetike që po flas, por tashmë është një qasje estetike që ka krijuar edhe një lloj mediokriteti artistik, sepse shumë skulptorë apo artistë po i referohen më së shumti konturit estetik të Odhise Paskalit apo të Janaq Paços. Ka shumë pak eksperimentime apo kërkime, të cilat të dalin jashtë kësaj kornize artistike, ku dua të përmend përshembull një tentativë të mirë të Sadik Spahisë me shtatoren e Skënderbeut në Pukë apo një portret bust të Pjerin Kolnikës, të cilët kanë pasur një moment më të vërtetë në kërkimin për të dalë në një figurë alternative të Skënderbeut. Uroj dhe shpresoj që bashkëbisedimi jonë të ndikojë për sa i përket një qasje të re pamore të Skënderbeut, sidomos parë në disa pikëpamje tjera të historisë së tij.

-Çfarë është shqetësuese për ju në lidhje me konkurset, që zhvillohen për veprat e artit?

Problematika e jo profesionalizmit artistik nuk është thjeshtë vetëm tek artistët, por kjo ndodh dhe nga institucionet në përgjithësi, që bëjnë porosi të figurës së Skënderbeut për ngjarje të shënuara apo për pikëpamje të caktuara të historisë. Ndiqet një formë jo profesionale, qoftë për sa i përket kohëzgjatjes që i japin mundësinë artistit për të sendërtuar një vepër artistike të tillë, duke u futur në një banalitet komunikimi dhe banalitet institucional, sepse nuk mund ti japësh një skulptori 4 muaj për të realizuar skulpturën dhe për ta derdhur atë. Kjo fatkeqësisht ndodh  rëndom në porositë që marrin apo konkurset që zhvillohen për sa i përket skulpturës së Skënderbeut apo dhe skulpturave, monumenteve dhe shtatoreve në përgjithësi kur ne e dimë shumë mirë që Odhise Paskali me kolegët e tij mbajtën 10 vjet monumentin e Skënderbeut në Tiranë. Gjithashtu e dimë shumë mirë, që dhe bashkitë apo institucionet e rëndësishme në botë kanë një dateline jo më pak se dy vjet për të realizuar një monument të një rëndësie të tillë si në rastin e Skënderbeut.  

Ardian Isufi: Skënderbeu- the artistic template of Albanian monuments!